یشگفتار(ترجمه فارسی)

بسم اللّه الرحمن الرحیم‏

سپاس خداوند را که پروردگار جهانیان است؛ و سلام و درود بر بنده برگزیده‏ اش، محمّد، و خاندان پاک و یاران نیکویش.

توسعه اقتصادى، یکى از مهم‏ترین دل مشغولى ‏ها و نگرانى‏هاى روزگار کنونى، به ‏ویژه در جهان سوم به شمار مى رود. از این روى، بررسى این موضوع از دیدگاه اسلام، از اهمیت فراوان برخوردار است.

ما بر آنیم که ارائه مجموعه دیدگاه اسلام درباره توسعه؛ و نیز تبیین توسعه اقتصادى، به ‏طور خاص، از دید اسلام، آشکارا جهان‏ شمولى اسلام را نشان مى‏دهد و از برترى آن بر مکاتب دیگر در عرصه توسعه که بر پایه مادّى استوارند، حکایت مى‏کند. نیز این تلاش مى‏تواند پایه‏ هاى نظام اقتصادى تازه ‏اى را استوار نماید که بحران‏هاى اقتصادى معاصر را چاره کند و بدین‏سان، تفکر توسعه اسلامى راهى نو براى گسترش و شکوفایى اسلام بگشاید.

این کتاب که نهمین مجلّد از دائره المعارف میزان الحکمه به شمار مى‏رود، گامى است فراسوى همین هدف؛ که به بیان مبانى تفکر توسعه اقتصادى، با اسلوبى نو و بر پایه متون کتاب و سنت مى‏ پردازد.

در پایان، چکیده روش خود در این تحقیق را بیان مى‏کنیم:

۱. از نگاه ما احادیث رسیده از اهل بیت علیهم السلام در واقع، حدیث رسول خدا صلى الله علیه و آله است. در تصریح به این مطلب، امام رضا علیه السلام مى‏فرماید:

إنّا عَنِ اللّهِ و عَن رَسولِهِ نُحَدِّثُ.[۱]

ما (اهل بیت)، از خدا و پیامبرش حدیث مى‏کنیم.

و نیز امام صادق علیه السلام مى‏فرماید:

حَدیثی حَدیثُ أبی، وحَدیثُ أبی حَدیثُ جَدّی، وحَدیثُ جَدّی حَدیثُ الحُسَینِ، وحَدیثُ الحُسَینِ حَدیثُ الحَسَنِ، وحَدیثُ الحَسَنِ حَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیهم السلام، وحَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ حَدیثُ رَسولِ اللّهِ صلى الله علیه و آله، وحَدیثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل.[۲]

حدیث من حدیث پدرم، و حدیث پدرم حدیث جدّم، و حدیث جدّم حدیث حسین، و حدیث حسینْ حدیث حسن، و حدیث حسن حدیث امیر المؤمنینْ، و حدیث امیر المؤمنین حدیث پیامبر خدا، و حدیث پیامبر خدا سخن خداست.

از این‏رو، کلمه «حدیث» در عنوان کتاب، این معنا را مى‏رساند که همه احادیث پیامبر صلى الله علیه و آله و خاندان پاک او مورد استفاده و استناد کتاب قرار گرفته است.

۲. در حد توان کوشیده‏ایم که روایات مختلف مربوط به یک موضوع، از مصادر روایى شیعى و سنى، پس از فیش بردارى مستقیم، با کمک گرفتن از نرم‏افزارهاى رایانه‏اى گرد آید و سپس، جامع‏ترین، استوارترین و کهن‏ترین مصدر گزینش شود، و ادعیه غیر مستند به معصومین جز در مواردى معدود مورد استفاده قرار نگرفته است.

۳. از تکرار روایات پرهیز شده است؛ مگر در موارد ذیل:

هرگاه نکته‏ اى مهم در الفاظ و اصطلاحات مورد اختلاف نهفته باشد.

هرگاه میان متون شیعى و سنى تفاوتى به‏ چشم آید.

هرگاه متن روایت از آنِ دو باب باشد مشروط به این که از یک سطر درنگذرد.

۴. آن‏گاه که متنهایى از پیامبر صلى الله علیه و آله و دیگر معصومان نقل شده باشد، حدیث پیامبر صلى الله علیه و آله در متن مى‏آید و آدرس روایت سایر معصومان در پاورقى مگر اینکه روایت منقول از سایر معصومان علیهم السلام جاوى نکته جدیدى هم باشد که در این صورت متن آن روایت هم اخذ شده است.

۵. پس از ذکر آیات در هر موضوع، روایات به ترتیب معصومان علیهم السلام از پیامبر صلى الله علیه و آله تا

______________________________
(۱) رجال الکشّى: ۲/ ۴۹۰/ ۴۰۱ از یونس بن عبدالرحمان، بحار الأنوار: ۲/ ۲۵۰/ ۶۲.

(۲) الکافى: ۱/ ۵۳/ ۱۴، منیه المرید: ۳۷۳ هر دو از هشام بن سالم و حمّاد بن عثمان و جز آنان، الإرشاد: ۲/ ۱۸۶، بحار الأنوار: ۲/ ۱۷۹/ ۲۸. نیز، ر. ک: اهل بیت در قرآن و حدیث: ۱/ ۲۶۱ (حدیث آنها همان حدیث پیامبر خداست).

امام دوازدهم، نقل مى‏گردد؛ مگر آنکه روایتى در تفسیر آیه وارد شده باشد که بر تمامى روایات، مقدّم مى‏شود و یا آنکه تناسب موضوعى روایات، این ترتیب را بر هم زند.

۶. در ابتداى روایات، فقط نام رسول خدا و دیگر معصومان ذکر مى‏شود؛ مگر آنکه راوى، ناقل فعل معصوم باشد یا سؤال و جوابى در میان باشد، و یا آنکه راوى، لفظى را در متن آورده که سخن مروى عنه نیست.

۷. با توجّه به تعدّد اسامى معصومان علیهم السلام نام واحدى براى آنها انتخاب شده که در ابتداى روایت ذکر مى‏شود.

۸. مصادر روایات، در پاورقى و به ترتیب معتبرترین مصدر، تنظیم شده است. البته گاهى به خاطر پرهیز از تکرار ذکر اختلاف مصادر و نیز براى عدم تکرار راوى یا مروى عنه، این ترتیب در غیر مصدر اول رعایت نشده است که بر اهل تحقیق پوشیده نیست.

۹. در صورتى که دسترسى به منابع اوّلیه، ممکن باشد، حدیث از مصادر اوّلیه نقل مى‏گردد؛ مگر نشانى بحار الأنوار در احادیث شیعه و کنزالعمّال در احادیث اهل سنّت که در پایانْ نشانى آن خواهد آمد.

۱۰. پس از ذکر مصادر، گاه ارجاعاتى به برخى از منابع با تعبیر «انظر» داده شده است. در چنین مواردى، متن مورد نظر، تفاوت فاحشى با متن اخذ شده داشته است.

۱۱. ارجاعاتى که به ابواب دیگرِ این کتاب داده شده، به جهت تناسب محتوایى میان روایات آنهاست.

۱۲. درآمد، توضیحات و جمع‏بندى‏هایى در پایان برخى فصول و ابوابْ ذکر شده که چشم‏انداز کلّى روایات کتاب و باب، و گاه حل پاره‏اى از دشوارى‏هاى موجود در احادیث را نشان مى‏دهد.

۱۳. و مهمْ‏ترین نکته اینکه تلاش شده حتى المقدور از طریق تأیید مضمون‏

احادیث باب، به وسیله قرائن عقلى و نقلى، تحصیلِ نوعى وثوق به صدور مجموعه آنها امکان‏پذیر باشد.

در پایان، سپاس فراوان خویش را از همه برادران گرانقدرى که در فراهم آورى این اثر ارزشمند سهم داشتند، ابراز مى‏داریم؛ به‏ویژه برادر فاضل و بزرگوار حجت‏الاسلام والمسلمین سید رضا حسینى که در انجام این مهم سهم بسیار داشته است. خداوند بهترین پاداش هر دو سراى را به همه ایشان عطا فرماید.

والحمد للّه رب العالمین.

۱۴ صفر الخیر ۱۴۲۲

۱۸ اردى بهشت ۱۳۸۰

محمّدى رى‏شهرى‏